یا مجیر

(مَثَلُ مَایُنفِقُونَ فِى هَذِهِى ا لْحَیَوهِ الدُّنْیَا کَمَثَلِ رِیحٍ فِیهَا صِرُّ اءَصَابَتْ حَرْثَ قَوْمٍ ظَلَمُوَّاْ اءَنفُسَهُمْ فَاءَهْلَکَتْهُ وَمَا ظَلَمَهُمُ اللَّهُ وَلَکِنْ اءَنفُسَهُمْ یَظْلِمُونَ).^(۱۰۵)
((آنچه آنها (مشرکان و کافران ) در این زندگى پست دنیوى انفاق مى کنند همانند باد سوزانى است که به زراعت مردمى که بر خود ستم کرده بوزد و آن را نابود سازد، خدا به آنها ستم نکرده بلکه آنان بر خود ستم مى کنند)).

وجه تشبیه
خداوند متعال در این آیه انفاق و بخششهاى مشرکان و کافران و یا ریاکاران را به باد سمومى تشبیه کرده است که بر کشت و زرع افراد ستمکار بوزد و آن را خشک کند. همان گونه که اگر باد سموم به زراعتى برخورد کند، آن را خشک و نابود مى سازد، انفاق افراد بى ایمان و آلوده نیز چون از کفر و شرک و یا خودنمایى سرچشمه مى گیرد، همچون باد سوزان و خشک کننده اى است که اعمال آنان را ضایع و باطل مى سازد ((صرّ)) و ((اصرار)) از یک ریشه اند و به معناى بستن چیزى تواءم با شدّت مى باشد و در اینجا به معناى شدّتى است که در باد باشد.
جمله (حَرْثَ قَوْمٍ ظَلَمُوَّاْ اءَنفُسَهُمْ) اشاره به این است که زراعت کنندگان در انتخاب زمان و مکان زراعت ، دقت لازم را به عمل نیاورده و بذر خود را یا در سرزمینى پاشیده اند که در معرض چنین طوفانهایى بوده است ، یا از نظر زمان وقتى را انتخاب کرده اند که فصل وزش باد سموم بوده است و به این ترتیب بر خود ستم کرده اند.
افراد بى ایمان نیز در انتخاب زمان و محل انفاق به خود ستم مى کنند و سرمایه هاى خود را بى مورد بر باد مى دهند.
بنا بر این تشبیه فوق در حقیقت در میان دو چیز است : یکى تشبیه انفاق به ((زراعت بى موقع و در غیر محل مناسب )) و دیگرى تشبیه انگیزه هاى انفاق به ((بادهاى سرد و سوزان )).
بعضى دیگر گفته اند: مراد از (حَرْثَ قَوْمٍ ظَلَمُوَّاْ اءَنفُسَهُمْ) این مى باشد که حقّ خدا را از زراعت خود ادا نکرده اند و خداوند زراعت آنان را نابود ساخته است .
به هر صورت وجه شباهت در این تشبیه ((ضایع شدن و هدر رفتن زحمت )) است .
در این که منظور از انفاق کافران چیست ، جمعى از مفسّران گفته اند: مراد مخارج و هزینه هایى است که آنها در جهت تضعیف دین اسلام صرف مى کرده و به وسیله آن دشمنان را بر ضدّ پیامبر اسلام تحریک مى نموده اند. بعضى دیگر گفته اند: مقصود اموالى است که یهودیان به دانشمندان خود مى دادند که آیات کتب آسمانى را تحریف کنند. عدّه اى دیگر از مفسران معتقدند: آیه معناى وسیعى دارد که موارد یاد شده و غیر اینها را نیز شامل مى شود.
صاحب تفسیر ((کشف الاسرار)) در ذیل آیه مورد بحث مى گوید: ((هرچه هزینه کنند جهانیان در کار دنیا، و هرچه به دست آرند از عشق دنیا، مثل آن چون باد است ، گیرنده باد در دست چه دارد؟ جوینده دنیا همان دارد! دردا و دریغا...)).^(۱۰۷)

معناى واژه حرث
واژه ((حرث )) به معناى پاشیدن ((بذر)) در زمین و مهیّا ساختن آن براى زراعت هست و در قرآن مجید هم به این معنا زیاد آمده است .
در بعضى از آیات شریف قرآن ، اعمال انسانها به ((حرث )) تشبیه شده است از جمله مى فرماید:
(مَن کَانَ یُرِیدُ حَرْثَ ا لاَْخِرَهِ نَزِدْ لَهُ فِى حَرْثِهِى وَمَن کَانَ یُرِیدُ حَرْثَ الدُّنْیَا نُؤْتِهِى مِنْهَا وَمَالَهُ فِى ا لاَْخِرَهِ مِن نَّصِیبٍ).^(۱۰۸)
((هر کس خواهان زراعت آخرت باشد، بر محصولش مى افزاییم و کسى که فقط کشت دنیا را مى طلبد، کمى از آن به او مى دهیم ، اما در آخرت هیچ بهره اى نخواهد داشت )).
خداوند متعال در این آیه ، انسانها را به زارعى تشبیه کرده است که مزرعه آن دنیا و اعمال آنان بذرهاى این زراعت مى باشد که محصول آن در قیامت و جهان دیگر چیده مى شود. از این روست که گفته اند:
((الدنیامزرعه الاخره ؛^(۱۰۹) دنیا مزرعه آخرت است )).
بنا بر این افکار و گفتار و کردار انسانها در این جهان همانند بذرى است که در کشتزار دنیا پاشیده مى شود و نتیجه و ثمره اش در جهان دیگر برداشت مى گردد؛ اگر بذر نیکى باشد، نتیجه اش زندگى و سعادت جاوید است و چنانچه خداى نکرده بذر بدى باشد، ثمره اش عذاب الهى مى باشد.
از رسول اکرم صلّى اللّه علیه و آله و سلّم روایت شده که فرمود:
((... وهَل یَکُبّ النّاسَ عَلى مَناخِرِهِمْ إِلاّ حَصائِدَ اءَلْسِنَتِهِمْ^(۱۱۰)؛ آیا مردم را چیزى جز محصولات درو شده زبانشان ، به رو (در آتش ) مى افکند؟)).