آنچه به دوره امامت حضرت امام صادق(علیه السلام) ویژگی خاصی بخشیده، استفاده ازعلم بی کران امامت، تربیت دانش طلبان و بنیان گذاری فکری و علمی مذهب تشیع است. در این باره چهار موضوع قابل توجه است:
الف ـ دانش امام.
ب ـ ویژگی های عصر آن حضرت که منجر به حرکت علمی و پایه ریزی نهضت علمی شد.
ج ـ اولویت ها در نهضت علمی.
د ـ شیوه ها و اهداف و نتایج این نهضت علمی.

ابوهان رون گوید: من در مدینه همنشین امام صادق علیه السلام بودم . چند روزى گذشت و نتوانستم به او حاضر شوم . پس از چندى که به خدمت او مشرف گشتم فرمود: اى ابو هارون چند روزى بود که تو را نمى دیدم .
عرض کردم : سبب آن این بود که پسرى برایم متولد شده بود.
امام علیه السلام فرمود: خدا مبارک بگرداند چه نامى براى او انتخاب کردى ؟
عرض کردم : محمد
حضرت نام محمد را که شنید صورتش را نزدیک زمین برد و مى گفت : محمد، محمد، محمد، تا آنکه نزدیک بود صورتش به زمین برسد. سپس فرمودن جانم : مادرم ، پدرم تمامى اهل زمین فداى رسول خدا صلى اللّه علیه و آله باد. آنگاه فرمود: این پسر را دشنام نده و او رانزن و بابدى نکن و بدان که خانه اى نیست که در آن محمد باشد مگر آنکه آن خانه هر روز تطهیر وتقدس مى شود.

(فضل بن ابى قره ) گوید: ما بر امام صادق علیه السلام وارد شدیم در حالى که او بروى دیوارى مشغول کار بود. عرض کردیم : خداوند ما را فداى شماگرداند اجازه دهید مااین کار را براى شما انجام دهیم یااینکه غلامان آن را انجام دهند.
امام علیه السلام فرمود: نه ، بگذارید خود آن را انجام دهم زیرا من دوست دارم که خداوند عزوجل مرا ببیند در حالى که بادستهاى خود کار مى کنیم و و بازحمت دادن به خود در طلب مال حلال هستم .

آنگاه فرمود: امیرالمومنین علیه السلام براى تحصیل حاجت خود تلاش مى کرد و دوست داشت که خداوند او را ببیند که خود را در طلب حلال به زحمت انداخته است .

(عمار بن حیان ) گوید: به امام صادق علیه السلام خبر دادم که فرزندم اسماعیل به من نیکى مى کند. حضرت فرمود: من اسماعیل رادوست داشتم و بااین خبرى که دادى او را بیشتر دوست مى دارم . آنگاه فرمود:

ابراهیم بن شعیب گوید: به امام صادق علیه السلام عرض کردم : پدرم پیر و ضعیف شده است وما براى قضا حاجت ، او را به مستراح حمل مى کنیم .
حضرت فرمود: اگر مى توانى این زحمت را هم از او بردارى چنین کن . وبه دهان او لقمه گذار که این اعمال در فرداى قیامت سپرى از آتش براى تو خواهد بود.

(حفض بخترى ) گوید: خدمت امام صادق علیه السلام بودم که مردى وارد شد. حضرت به من فرمود: او را دوست دارى ؟
عرض کردم : آرى
حضرت فرمود: چرا او را دوست نداشته باشى در حالى که برادر تو مى باشد و شریک دین و یاور تو علیه دشمنت و روزى او هم بر عهده دیگرى است . ^(۱۱۸)
امام صادق علیه السلام فرمود: هرگاه مردى رادوست داشتى او را ازآن آگاه گردان زیرا اعلام محبت ، دوستى میان شما را پابرجاتر مى کند.

(محمدبن عجلان ) گوید: خدمت امام صادق علیه السلام بودم که یکى از شیعیان او واردشد و سلام کرد. حضرت از او پرسید: برادرانت که از نزد آنها آمدى چگونه بودند؟
اودر پاسخ آنها را ستود و پاک و نیکو معرفى کرد.
امام علیه السلام فرمود: عیادت ثروتمندان از فقرا چگونه بود؟
عرض کردم : بسیار ناچیز است .
امام علیه السلام فرمود: دیدار و احوالپرسى ثروتمندان از فقرا چگونه بود؟
عرض کردم : اندک است .
حضرت فرمود: دستگیرى ثروتمندان از فقرا چگونه بود؟
عرض کردم : شما از اخلاق و صفاتى سوال مى کنید که در بین مردم ما کمباب است .^(۱۲۰)
حضرت فرمود: پس چگونه آنها خود را شیعه مى دانند؟